امروزه بحران آب در سراسر دنیا و در بخشهای مختلف مانند کشاورزی وجود دارد. بسیاری از کشاورزان برای آبیاری محصولات خود به آب موجود در چاهها و منابع زیرزمینی وابسته هستند. باتوجهبه بحران آب، کاهش مصرف آب در کشاورزی ضرورت دارد. برای این کار کشاورزان باید از استراتژی های صرفه جویی آب در کشاورزی آگاهی داشته و از آنها استفاده کنند. کاهش منابع آبی میتواند باعث فرسایش خاک و آسیب به محصول با آبیاری بیش از اندازه مورد نیاز شود. روش های صرفه جویی در آب کشاورزی متفاوت هستند که در ادامه این مقاله از وبسایت اطمینان صنعت آنها را بررسی میکنیم.
اقدامات لازم برای کاهش مصرف آب کشاورزی
یک عملیات مهم در مزرعه و تولید محصولات باکیفیت، مدیریت آب و کاهش مصرف آب در کشاورزی است. هنگام کمبود آب، صرفه جویی و گسترش منابع آبی جهت اطمینان از اینکه منابع آب در طول فصل رشد در دسترس هستند یا خیر مهم است. درواقع نکته مورد توجه این است که از دریافت آب کافی محصول در طول دروه رشد و هدر نرفتن آب مطمئن شوید. راه و روشهایی وجود دارد که کشاورزان میتوانند مصرف آب در مزارع و زمینهای کشاورزی خود را کاهش دهند. در ادامه مطلب آنها را بررسی خواهیم کرد.
1. استفاده از سیستم های آبیاری کارآمدتر
در سیستمهای سنتی آبیاری زمینهای کشاورزی مانند آبیاری غرقابی، شاهد هدر رفتن آب و مصرف بسیار زیاد آب هستیم. استفاده از سیستمهایی که با حداقل میزان تبخیر دارای بیشترین راندمان آبیاری هستند، مناسبتر است. برای کاهش مصرف آب در کشاورزی، آبیاری باید تا حد ممکن بهینه باشد. برنامههای آبیاری باید طوری تنظیم شوند که تنها در صورت لزوم امکان آبیاری را فراهم کنند. امروزه سیستمهای آبیاری هوشمند جهت تنظیم شبکههای آبیاری و پاسخگویی به مقدار بارش و… در دسترس قرار دارند.
به کارگیری آبپاش آلومینیومی و یا آبپاش برنجی به عنوان جایگزین سیستم آبیاری گیاهان مصرف آب را 5 الی 15 درصد کاهش میدهد. استفاده از سیستم آبیاری قطرهای بهجای سیستم بارانی تا 80 درصد باعث کاهش مصرف آب در کشاورزی میشود. همچنین این سیستم آبیاری آب را دقیقا به ناحیه ریشه میرساند و حداکثر راندمان آبیاری را برای گیاهان فراهم میکند. سیستم آبیاری کارآمد نیز در رشد گیاه اهمیت زیادی دارد؛ برای مثال اصول آبیاری گوجه فرنگی این است که آبیاری گیاه باید در زمان مناسب و با سیستم آبیاری مناسب انجام شود تا بازدهی محصول نیز بیشتر شود.
سیستم آبیاری قطره ای چگونه در کاهش مصرف آب در کشاورزی کمک میکند؟
ممکن است این سوال ذهن شما را به خود مشغول کرده باشد. انتخاب بهترین نوع سیستم آبیاری زمینهای کشاورزی به شما امکان دستیابی به یک منبع متعادل و ثابت برای آبیاری گیاهان را میدهد. سیستم آبیاری قطرهای دربین سیستمهایی قرار دارد که قابلیتهای ویژهای برای تزریق مواد مغذی به گیاهان را دارد. با تزریق مواد مغذی در دوزهای کم، افزایش رشد گیاهان را مشاهده خواهید کرد.
این موضوع یعنی تضمین رشد بهینه و کاهش مصرف آب در کشاورزی. آشنایی با نحوه آبیاری قطرهای درختان میتواند به شما در این مسیر کمک کند. درواقع سیستم آبیاری قطرهای از مجموعه قطره چکانهایی تشکیل شده است که هرکدام از آنها وظیفه دارند تا آب و کود را به صورت هماهنگ به گیاه دهند. بهترین جایگزین برای آبیاریهای قدیمی که باعث کاهش مصرف آب در زمینهای کشاورزی نیز میشود، نوار تیپ آبیاری قطرهای است. برای گیاهان با تراکم زیاد، سیستم آبیاری بارانی مناسبتر خواهد بود. در این روش، آب به صورت قطرههای باران برروی گیاهان پاشیده میشود.
2. بهبود راندمان آبیاری بارانی
جهت دستیابی به حداکثر عملکرد سیستم آبیاری زمینهای کشاورزی، در ابتدا باید سیستم به صورت صحیح طراحی شود. در سیستم آبیاری بارانی، نازلهای قدیمی را تعویض و آبیاری با فشار کاری مناسب را راهاندازی کنید. مطمئن شوید که فاصله آبپاشها از یکدیگر مناسب و به اندازه است. فاصله صحیح آبپاشها از یکدیگر، باعث بهبود عملکرد سیستم میشود. همچنین فاصله مناسب آبپاشها باعث جلوگیری از آبیاری بیش از حد میشود.
3. محاسبه نیاز آبی محصولات و بهترین زمان آبیاری
نیاز آبی یعنی مقدار آب مورد نیاز برای رشد گیاهان که وابسته به میزان تبخیر و تعرق گیاهان است. با بررسی میزان تعرق و تبخیر و اعمال ضریب گیاهی میتوان مشخص کرد که محصول مورد نظر چه مقدار آب مصرف میکند. همچنین با پی بردن به نیاز آبی محصولات کشاورزی میتوان مشخص کرد که میزان آب از دست رفته خاک چقدر است و همچنین باعث کاهش مصرف آب در کشاورزی شویم. با این کار آبیاری بعدی گیاه به اندازه جبران رطوبت از دست رفته خاک خواهد بود. پس یکی از استراتژی های صرفه جویی آب در کشاورزی، بررسی میزان تبخیر و تعرق گیاهان است..
4. کاهش مصرف آب در کشاورزی با بررسی وجود نشتی در سیستم آبیاری
با نصب کنتور در سیستم آبیاری میتوان از وجود نشتی در خطوط آبیاری زمین خود مطلع و باعث کاهش مصرف آب در کشاورزی شوید. برای این کار کافی است که سیستم آبیاری را خاموش و برروی کنتور نظارت کنید. اگر در زمان خاموش بودن سیستم، کنتور هنوز کار میکند یعنی در بخشی از سیستم آبیاری نشتی وجود دارد و آب هدر میرود. در این موقعیت باید شیر ورودی اصلی سیستم را ببندید و برای برطرف کردن نشتی اقدامات لازم را انجام دهید.
5. انجام آبیاری براساس ظرفیت خاک زمین کشاورزی
خاکهای مختلف ظرفیت متفاوتی برای نگهداری آب (توانایی نگهداری آب در خاک) دارند. مثلا خاکهایی مانند خاک رسی یا خاک سنگین، ظرفیت نگهداری آب بالایی دارند و برخلاف آنها خاکهای سبک و شنی دارای ظرفیت پایینتری هستند. خاکهای سبک با ظرفیت نگهداری پایین، به سرعت آب را از دست میدهند.
به همین دلیل لازم است که از نوع خاک و مدت زمان لازم جهت آبیاری آگاهی کافی داشته باشید. با داشتن اطلاعات کافی در زمینه مدت زمان آبیاری و نوع خاک، از آبیاری کم یا آبیاری بیش از حد جلوگیری میکنید. در واقع باعث کاهش مصرف آب در کشاورزی خواهید شد.
6. کشت های ارگانیک
طبق آزمایشهای انجام شده مشخص شده است که راندمان تولید محصولات در کشت به صورت ارگانیک نزدیک به 30 درصد بیشتر از زمینهای غیر ارگانیک است. استفاده از روشهای ارگانیک کشاورزی باعث افزایش ذخایر آبهای زیرزمینی، حفظ رطوبت خاک شده و از وارد شدن سمها و آفتکشها به منابع آبی نیز جلوگیری میکند. درواقع کشت ارگانیک یکی از استراتژی های صرفه جویی آب در کشاورزی است.
7. رعایت تناوب زراعی
اکثر کشاورزان از یک سیستم چرخشی کشت برای محصولات مختلف در طول زمان در زمینهای کشاورزی خود استفاده میکنند تا باعث کاهش مصرف آب در کشاورزی شوند. در این روش خاک زمین با مواد مغذی حاصل از کشت محصولات مختلف غنی و باعث افزایش بهرهوری محصول میشود. این روش علاوه بر کاهش هزینههای حاصل از مصرف مواد شیمیایی، سموم و کود، باعث بهبود دوام و پایداری اقتصادی یک مزرعه میشود.
8. کاهش مصرف آب در کشاورزی؛ استفاده از گیاهان مقاوم به خشکی
محصولاتی که کشاورزان برای کشت در زمینهای کشاورزی خود انتخاب میکنند، باید با شرایط مختلف منطقه سازگار باشند. درصورتی که گیاه مورد نظر برای کشت، بومی منطقه شما باشد، شانس موفقیت آن در شرایط خاص آب و هوایی مثل دوره خشکسالی بیشتر خواهد بود. منطقههایی که دارای دورههای خشکسالی هستند، بهتر است محصولاتی که نسبت به خشکی مقاومتر هستند را بکارید. این کار در کاهش مصرف آب در کشاورزی بسیار موثر است و همچنین در مصرف آب در شرایط بحرانی نیز تاثیر خواهد داشت. گیاه جو نسبت به گندم در برابر گرما مقاومتر است. در آبیاری جو به میزان آب کمتری نسبت به آبیاری گندم نیاز است. درواقع رعایت اصول آبیاری جو در اکثر مراحل رشد گیاه ضروری است.
9. استفاده از سنسورها و کنترل های آب و خاک
اکثر مواقع وقتی که سطح زمین خشک است، ذخایر آبی در بخشهای پایینتر خاک و نزدیک به ریشه گیاهان وجود دارد که گیاه میتواند از این آب استفاده کند. وقتی کشاورزان از میزان رطوبت خاک در ناحیه ریشه اطلاع داشته باشند، میتوانند آبیاری را چند روز به تعویق بیاندازند و به کاهش مصرف آب در کشاورزی کمک کنند.
استفاده از سنسورها و کنترلها در سیستم آبیاری هوشمند، اطلاعات مهمی در رابطه با شرایط محصول و خاک مانند سطح رطوبت و دمای خاک را در اختیار کشاورزان قرار میدهد. با این اطلاعات، تشخیص زمان آبیاری راحتتر خواهد شد و از هدر رفتن آب جلوگیری میکند. درواقع استفاده از سنسورها و کنترلهای آب، استراتژی های صرفه جویی آب در کشاورزی هستند.
10. مالچ پاشی زمین
مالچ پاشی چیست؟ مالچ پاشی روشی است که سطح خاک اطراف گیاه زراعی برای ایجاد شرایط مناسب رشد گیاه و محصلی باکیفیت، توسط لایهای از ترکیباتی مانند کاه، خاک برگ، بقایای گیاهی و… پوشیده میشود. این روش خاک را عایق میکند و باعث محافظت از ریشه گیاه در برابر شرایط مختلف آب و هوایی میشود.
مزیت اصلی مالچ پاشی این است که رطوبت خاک را با کاهش میزان تبخیر و تعرق حفظ و فرسایش خاک را نیز کنترل میکند. مالچ پاشی برای کاهش مصرف آب در کشاورزی مناسب است؛ زیرا تبخیر آب را کاهش داده، دمای خاک را تنظیم و دفعات آبیاری در طول دورههای کشت محصول را کاهش میدهد.
کاهش مصرف آب در کشاورزی؛ روش های صرفه جویی در آب کشاورزی
در بسیاری از مناطق ایران کشاورزان با مشکلات کمبود آب و خشکسالی روبهرو هستند. همچنین اکثر کشاورزان به منابع زیرزمینی برای کشتهای آبی وابسته هستند. استفاده بیرویه آب از سفرههای آب زیرزمینی و چاهها باعث خشکسالی، بههم خوردن اکوسیستم و نشست زمین در آیندهای نه چندان دور میشود. به همین دلیل حامیان محیط زیست و منابع طبیعی در جستجوی روش های صرفه جویی در آب کشاورزی هستند. در ادامه برخی از این روشها را بررسی میکنیم:
1. زمان بندی آبیاری
مدیریت هوشمندانه آب به معنی مدیریت زمان آبیاری، مقدار آب و تعداد دفعات آبیاری است. برای جلوگیری از آبیاری بیش از اندازه، تنش کم آبی برای محصولات و کاهش مصرف آب در کشاورزی، کشاورزان باید به صورت مرتب پیشبینیهای آب و هوا را پیگیری کنند. یکی از استراتژی های صرفه جویی آب در کشاورزی، آبیاری محصولات در طول شب برای کاهش میزان تبخیر آب است. کاهش تبخیر آب باعث نفوذ بهتر آب در خاک میشود. درنهایت از دفعات آبیاری زمینهای کشاورزی کاسته خواهد شد. بنابراین زمانبندی آبیاری زمین در کاهش مصرف آب در کشاورزی تاثیر زیادی دارد.
برای مثال آبیاری تحت فشار نوعی آبیاری با خصوصیات گسترده است که در کنترل میزان آب مصرفی به کشاورزان کمک میکند. همچنین در این نوع آبیاری میزان آبرسانی به گیاه نیز کنترل میشود و در کاهش مصرف آب در کشاورزی به کشاورزان کمک میکند.
2. سم پاشی با مصرف آب کمتر و کیفیت بالاتر
سمپاشی با قطرههای کنترل شده از روشهای مناسب برای مبارزه با بیماریهای گیاهی، آفات و علفهای هرز است. سمپاشی با قطرههای کنترل شده، مصرف محلول سم در هکتار را به حداقل رسانده و مصرف آب و سموم شیمیایی در عملیات سمپاشی را نیز کاهش میدهد. استفاده از نازلهای چرخشی و هدهای سمپاشی میکرونر، باعث کنترل اندازه قطرات سم در محدوده مشخص میشود.
با ایجاد ذرههای ریز و یکنواخت سم، حجم محلول استفاده شده تا 10 برابر کمتر از مقدار سم استفاده شده در روشهای مرسوم خواهد شد. کاهش حجم محلول سم به طور مستقیم میزان مصرف آب را کاهش میدهد و در پیش بردن اهداف کشاورزی ارگانیک موثر است. سمپاشی با قطرههای کنترل شده در کاهش مصرف آب در کشاورزی تاثیر زیادی دارد.
3. کاهش مصرف آب در کشاورزی با گیاهان پوششی
احیای گیاهان برای محافظت از خاک ضروری است. گیاهان پوششی باعث افزایش حاصلخیزی و مواد آلی خاک و همچنین کاهش علفهای هرز میشوند. وجود گیاهان پوششی میزان نفوذپذیری خاک نسبت به آب را افزایش داده و باعث بهبود ظرفیت نگهدای آب میشود. کشت گیاهان پوششی در زمینهای کشاورزی در مقایسه با عدم کاشت این گیاه، باعث بهبودی حاصلخیزی زمین کشاورزی به اندازه 10 الی 14 درصد در شرایط خشکسالی میشود. گیاهان پوششی میتوانند از هدر رفتن آب جلوگیری کرده و باعث کاهش مصرف آب در کشاورزی شوند.
4. چرای تناوبی
چرای تناوبی چیست؟ درواقع چرای تناوبی روشی است که در آن دامهای اهلی مانند گوسفند و بز از زمینهای کشاورزی عبور میکنند و باعث احیای دوباره چراگاه میشود. مدیریت مناسب چرای تناوبی، باعث نفوذ بهتر آب در زمین شده و میزان روان آبهای سطحی بعد از بارندگیهای تند را نیز کاهش میدهد. با این کار مقاومت چراگاهها در زمان خشکسالی بالا میرود. از دیگر مزایای چرای تناوبی کاهش مصرف آب در کشاورزی همراه با افزایش محتوای مواد آلی خاک است.
5. جمع آوری و ذخیره سازی آب
بخش عمده آبهای کشاورزی از منابع آبی زیرزمینی تامین میشوند. ذخیرهسازی آبهای سطحی حاصل از بارش منبع تامین آب بسیار خوبی برای مزارع و زمینهای کشاورزی در طول سال خواهد بود. همچنین تالاب یا استخرهای آبی با مدیریت خوب میتوانند یک زیستگاه مناسب برای گیاهان و جانوران فراهم کنند.
جمعبندی
مصرف بیرویه آب و هدر رفتن آن از مشکلات بزرگ کشاورزی به حساب میآیند. کشاورزان برای کاهش مصرف آب در کشاورزی، باید از استراتژی های صرفه جویی آب در کشاورزی استفاده کنند. روش های صرفه جویی در آب کشاورزی شامل استفاده از سیستم آبیاری قطرهای، بررسی وجود نشتی در سیستم آبیاری و… میشود.
هر کدام از این روشها تاثیر زیادی بر کاهش مصرف آب و حفاظت از منابع آبی خواهند داشت. فروشگاه اینترنتی اطمینان صنعت، خدمات ویژهای برای کشاورزان ارائه میدهد. این مجموعه حامی بخش کشاورزی است و تجهیزات کشاورزی باکیفیت را در اختیار کشاورزان قرار میدهد. جهت سفارش محصول مورد نظر به قسمت تماس با ما مراجعه کنید.
سوالات متداول:
مدیریت آب به چه معنا است؟
یعنی مدیریت زمان آبیاری، مقدار آب و تعداد دفعات آبیاری.
آیا گیاه جو جزء گیاهان مقاوم دربرابر خشکی است؟
بله. گیاه جو نسبت به گندم مقاومت بیشتری در برابر گرما و خشکی دارد.
مالچ پاشی چیست؟
روشی است که سطح خاک اطراف گیاه زراعی برای ایجاد شرایط مناسب رشد گیاه و محصلی باکیفیت، توسط لایهای از ترکیباتی مانند کاه، خاک برگ، بقایای گیاهی و… پوشیده میشود.
