معرفی سیستم آبیاری بارانی + اجزا و نحوه اجرای آن

سیستم آبیاری بارانی یک روش مناسب برای آبیاری گیاهان دارای تجمع با تراکم زیاد است. در این روش آب به‌صورت قطرات باران از فاصله ۱ الی ۲ متری زمین بر روی گیاهان پاشیده می‌شود. هدف اصلی آبیاری بارانی یکنواختی پاشش در آبدهی محصولات و برطرف‌کردن نیاز به آب است. باتوجه‌به خشکسالی‌های پی‌درپی، صرفه‌جویی در مصرف آب کشاورزی یکی از مهم‌ترین مزایای آبیاری بارانی است.

نحوه اجرای آبیاری بارانی نیاز به اطلاعات فنی در خصوص اجزا و نحوه طراحی سیستم دارد تا بتوان به اهداف تعیین شده در برنامه‌ریزی آبیاری دست پیدا کرد. به‌طورکلی دودسته سیستم آبیاری به روش بارانی وجود دارد که شامل کشاورزی و فضای سبز می‌شود. در حال حاضر از انواع مختلف این سیستم در بسیاری از مزارع کشور استفاده می‌شود. در ادامه این مقاله از سری مقالات اطمینان صنعت به موارد مهمی در خصوص انواع سیستم‌های آبیاری بارانی، اجزا و مزایای آن می‌پردازیم.

آشنایی با سیستم آبیاری بارانی

باعرضه لوله‌های سبک با اتصالات سریع و آسان به بازار، آبیاری بارانی نیز توسعه یافت. در این روش آبیاری طراحی ساختمان آبپاش‌ها به‌گونه‌ای است که آب با فشار از آن خارج شده و مشابه قطرات باران در سطح مزرعه ریخته می‌شود. پاشیدن آب به‌صورت قطرات ریز باعث شد این سیستم، سیستم آبیاری بارانی نامیده شود. آب در این روش آبیاری با سرعت مساوی یا کمتر از نفوذپذیری خاک بر سطح زمین پخش می‌شود و فشار کارکرد آبپاش‌ها بین 0.35 اتمسفر تا 8.5 اتمسفر متغیر است.  

اگر شدت بارش بیش از سرعت نفوذپذیری باشد آب در سطح مزرعه روان شده و راندمان آبیاری کم می‌شود. به‌طورکلی آبیاری بارانی در اغلب شرایط مانند خاک‌های سبک‌وسنگین، زمین‌های شیب‌دار و مناطقی که آبیاری به روش سنتی امکان‌پذیر نیست، قابل‌اجرا است. سیستم بارانی برای آبیاری محصولات با کشت ردیفی، گیاهان دارای تراکم مثل گندم، جو و یونجه و همچنین درختان توصیه می‌شود. آبپاش‌های بزرگ این روش برای آبیاری محصولاتی چون کاهو مناسب نیستند؛ چرا که گیاه حساس بوده و قطرات بزرگی که خارج می‌شود ممکن است به برگ‌های آن آسیب وارد کند.

مزایای آبیاری بارانی در مقایسه با روش آبیاری سنتی بیشتر است و باعث کاهش مصرف آب و افزایش حجم تناژ تولید می‌شود. البته باید توجه داشته باشید آبیاری بیشتر از ظرفیت خاک مواد مغذی آن را از دسترس ریشه خارج می‌کند و منجر به روان آب می‌شود. آبیاری کمتر از حد ظرفیت خاک نیز استرس آبی به محصول وارد می‌کند.

اجزای آبیاری بارانی

عملکرد سیستم آبیاری بارانی برای آبیاری مزارع مانند بارش باران است. این شبکه آبیاری جریان آب موردنیاز برای کشاورزی را از طریق مجموعه‌ای از لوله‌ها با استفاده از پمپاژ عبور می‌دهد. آب منتقل شده توسط آب‌پاش‌ها مانند قطرات ریز باران بر روی زمین پخش می‌شود. اجزای اصلی سیستم آبیاری به روش بارانی شامل بخش‌های زیر است:

• واحد پمپاژ: در سیستم آبیاری بارانی واحد پمپاژ شامل پمپ، تابلو برق و فیلتراسیون می‌شود. پمپ‌ها بر اساس نوع منبع آب و فاصله آن از زمین کشاورزی انتخاب می‌شوند.
• خطوط انتقال آب: بخشی از سیستم آبیاری است که شامل خطوط اصلی و فرعی، شیرهای شیفت آبیاری، اتصالات و تجهیزات کنترل فشار و… می‌شود. وظیفه تحویل آب از منبع به خطوط فرعی بر عهده این بخش است. در بسیاری از طراحی‌ها این خطوط در سطح یا زیر خاک دفن شده و دائمی هستند.
• آبپاش‌ها: یک بخش مهم در سیستم آبیاری بارانی آبپاش‌ها هستند که مهندسان در تلاش‌اند به حداکثر یکنواختی در پاشش دست پیدا کنند. آبپاش‌ها مسئول توزیع آب بر محصول و زمین کشاورزی هستند.
• اتصالات و شیرآلات: یکی از المان‌های مؤثر در کیفیت آبرسانی اتصالات فلزی یا پلیمری مورداستفاده در خطوط انتقال آب است. اتصالات و شیرآلات خریداری شده باید دارای تأییدیه معاونت آب‌وخاک جهاد کشاورزی، علامت استاندارد و کیفیت بالا باشند.

اجزای فرعی سیستم‌های آبیاری بارانی نیز شامل موارد زیر می‌شود:

• کوپلر برای اتصال لوله‌های اصلی، نیمه‌اصلی و فرعی به یکدیگر
• شیرفلکه برای قطع و وصل جریان همچنین تنظیم جریان آب در لوله‌های اصلی و فرعی
• فیلتر: برای جلوگیری از ورود مواد جامد به شبکه

نحوه اجرای آبیاری بارانی

اگر سیستم آبیاری بارانی به‌درستی طراحی و اجرا شود می‌تواند 75 تا 90 درصد راندمان را افزایش دهد. در حالی که طراحی غیر اصولی و نامناسب این سیستم هزینه‌های سنگینی برای کشاورزها در پی خواهد داشت و موجب کاهش راندمان آبیاری، کاهش بازدهی محصول و افزایش مصرف آب می‌شود. از همین رو طراحی مناسب سیستم آبیاری بسیار اهمیت داشته و برای اجرای یک طراحی اصولی و استاندارد باید قبل از طراحی به مطالعه و بررسی مولفه های مختلفی پرداخت. پارامترهای مهم موثر در عملکرد کامل سیستم عبارتند از:

• مساحت، ابعاد و شرایط توپوگرافی زمین
• نوع خاک (بافت خاک، ظرفیت نگهداری خاک و تراکم خاک)
• نوع محصول (تراکم کاشت، عمق ریشه‌زایی و نیاز آبی در مرحله اوج رشد)
• شرایط اقلیمی و آب‌وهوایی منطقه
• کیفیت و کمیت منابع آب در دسترس (شوری آب، مواد معلق و ناخالصی آب)
• فاصله منبع آب تا زمین کشاورزی
• دردسترس‌بودن تجهیزات کشاورزی مانند: آبپاش‌ها و پمپ‌های آبیاری
• مسائل اقتصادی (هزینه احداث سیستم آبیاری بارانی و هزینه بهره‌برداری)
• مسائل اجتماعی (امنیت، دانش فنی جهت بهره‌برداری و…)

سیستم آبیاری بارانی؛ انواع آبیاری بارانی

به‌طورکلی دو نوع سیستم آبیاری به روش بارانی وجود دارد که شامل سیستم آبیاری کلاسیک و مدرن می‌شود. سیستم کلاسیک قدیمی‌تر و رایج‌تر است؛ اما در روش‌های آبیاری اتوماتیک از تکنولوژی‌های پیشرفته‌تری استفاده می‌شود. سیسم مدرن برای زمین‌های بزرگ و یکپارچه بسیار مناسب است و نیاز به دانش فنی بیشتری دارد. هر کدام از این دسته‌ها مدل‌های مختلفی را شامل می‌شوند.

سیستم آبیاری بارانی کلاسیک یا ساکن

• متحرک
• نیمه متحرک
• ثابت با آبپاش متحرک
• ثابت

سیستم آبیاری بارانی اتوماتیک و مدرن

• سیستم آبیاری ویل موو، لوله چرخ‌دار یا آب‌فشان غلتان
• آب‌فشان قرقره‌ای
• لینیر یا خطی
• آب‌فشان دوار

مزایای آبیاری بارانی کدامند؟

در سیستم آبیاری بارانی، آب توسط نازل‌های آبیاری یا آبپاش‌ها به‌صورت قطرات باران از بالا بر گیاهان پاشیده می‌شود. صرفه‌جویی در مصرف آب یکی از مهم‌ترین مزایای آبیاری بارانی در مقایسه با آبیاری سطحی است که تا ۵۰ درصد مصرف آب را کاهش می‌دهد. علاوه بر این، سیستم آبیاری به روش بارانی موجب یکنواختی در توزیع آب و افزایش بهره‌وری محصول می‌شود. دیگر مزایای این سیستم در زیر اشاره شده است:

• افزایش طراوت در فضا
• مرطوب نگه‌داشتن سطح خاک و جلوگیری از فرسایش بادی
• نصب و نگهداری آسان و سریع
• امکان برنامه‌ریزی آبیاری به‌صورت هوشمند و اتوماتیک
• امکان کنترل میزان آب مصرفی
• کاهش هزینه‌های نیروی انسانی و کارگری
• سازگار با انواع خاک‌ها
• سازگار با انواع آب‌وهوا به جز زمین‌های بادخیز
• مناسب برای آبیاری بیشتر محصولات زراعی، فضاهای سبز و چمن‌کاری شده
• امکان استفاده از کودهای خرد شده و مواد مغذی در آبپاش‌ها
• امکان اضافه‌کردن سموم دفع آفات در آبپاش‌ها
• پخش کودهای مایع در سطح مزرعه
• دفع پساب حاصله از تصفیه‌خانه‌های فاضلاب در سطح اراضی
• مناسب برای آبیاری محصولات با تراکم کشت بالا
• راندمان بالا نسبت به روش‌های سنتی
• افزایش تناژ محصول در مقایسه با روش‌های آبیاری سنتی

جمع‌بندی

پیشرفت‌های فناوری در صنعت کشاورزی و کمبود آب باعث شده تا کشاورزان به سیستم آبیاری بارانی روی بیاورند. این روش آبیاری با استفاده از فناوری‌های مدرن و اجزای متنوع آب را به‌صورت قطرات ریز بر سطح زمین می‌پاشد. از روش آبیاری بارانی برای آب‌دهی محصولات کشاورزی حجیم استفاده می‌کنند و برای آبیاری گیاهان حساس توصیه نمی‌شود. بهره‌وری بالا، افزایش راندمان، بهبود کیفیت و کمیت محصولات فقط بخشی از مزایای آبیاری بارانی است.

نحوه اجرای آبیاری بارانی به مؤلفه‌های مختلفی چون نوع خاک، آب‌وهوا، مساحت زمین و بودجه در نظر گرفته شده بستگی دارد. اجرای این روش آبیاری به دانش فنی بالا نیاز دارد تا به‌صورت صحیح راه‌اندازی و تنظیم شود.

لازمه یک سیستم آبیاری کارآمد و استاندارد استفاده از قطعات باکیفیت است. به‌کاربردن قطعات مقاوم باعث می‌شود تا سیستم بدون نیاز به تعمیر و نگهداری و هیچ‌گونه نشتی در طولانی‌مدت گیاهان را آبیاری کند. خرید از فروشگاه‌های معتبر و باسابقه تضمین‌کننده کیفیت قطعات و خدمات پس از فروش آن هستند. فروشگاه اینترنتی اطمینان صنعت با ارائه خدمات ویژه برای کشاورزان و صنعتگران و همچنین امکان خرید به‌صورت آنلاین گزینه‌ای مطمئن برای خرید است. این مجموعه باهدف پشتیبانی و حمایت از بخش کشاورزی بهترین محصولات و خدمات را در اختیار شما قرار می‌دهد. جهت سفارش و کسب اطلاعات بیشتر از طریق تماس با ما اقدام نمایید.

سؤالات متداول: