محصولات کشاورزی | جو و اصول آبیاری جو

جو از اولین غلات کشت شده توسط انسان است که قدمت کشت آن به بیش از ده‌هزار سال پیش بر می‌گردد. این گیاه در شرایط آب‌وهوایی مساعد و در خاک حاصلخیز که PH آن‌ها بین ۷ تا ۸ باشد بهترین رشد را دارد. جو برخلاف گندم نسبت به گرما مقاوم‌تر است و به رطوبت کمتری نیاز دارد. اگرچه این گیاه استقامت بالایی دارد؛ اما آبیاری آن در مراحل حساس رشد، ضروری است. عدم رعایت اصول آبیاری جو تأثیر منفی بر رشد، نمو و عملکرد آن می‌گذارد.

متناسب با شرایط آب‌وهوایی و نوع کشت، آبدهی این گیاه متفاوت است. انواع روش آبیاری جو شامل آبیاری جویچه‌ای، غرقابی، آبیاری قطره‌ای و بارانی می‌شود. هر کدام از روش‌های آبیاری سنتی و تحت‌فشار  دارای مزایا و معایبی هستند. در این میان با درنظرگرفتن بحران بی‌آبی و کاهش بارندگی‌های سالانه، آبیاری قطره‌ای بهترین روش آبیاری جو است. در این روش، آب به طور مستقیم به ریشه‌های گیاه تزریق شده و در مصرف آب صرفه‌جویی می‌شود. در ادامه این مقاله از سری مقالات اطمینان صنعت با این محصول و مناسب‌ترین شیوه و اصول آبیاری جو آشنا خواهید شد.

محصولات کشاورزی؛ جو

گیاه جو با نام علمی Hordeum vulgare یکی از قدیمی‌ترین گیاهان زراعی است که از ده‌هزار سال پیش تا کنون توسط بشر کشت می‌شود. این گیاه از انواع غلات ریزدانه بوده و پس از گندم رتبه دوم از لحاظ تولید و سطح زیر کشت کشور را به خود اختصاص می‌دهد. جو به‌عنوان یک محصول استراتژیک تأمین‌کننده نیازهای علوفه‌ای شناخته می‌شود. چرخه رشد گیاه جو یک‌ساله است و نسبت به گندم زودرس‌تر بوده و دوره رشد کوتاه‌تری دارد.

جو بر اساس واکنش به دما در سه دسته قرار می‌گیرد. دانه‌های که نسبت به سرما حساس هستند و در بهار کشت می‌شوند، دانه‌هایی که مقاوم به سرما بوده و در پاییز قابل‌کشت هستند و نوع دیگر این گیاه که متعادل‌تر است و در هر دو فصل بهار و پاییز کاشته می‌شود. اصول آبیاری جو باید برای تمامی انواع آن رعایت شود. نوع پاییزه این گیاه به آب بیشتری احتیاج دارد و نسبت به سایر انواع خود بهتر است؛ چرا که فرصت کافی برای رشد دارد و معمولاً کمیت و کیفیت دانه‌ها هنگام برداشت بهتر است. 

اصول آبیاری جو؛ بهترین زمان کشت و برداشت جو

بهترین زمان کاشت جو پاییزه باتوجه‌به شرایط آب‌وهوایی منطقه از اواسط مهرماه تا اواخر آبان‌ماه است. دقت داشته باشید در مناطق گرم، زمان کشت را باید اندکی به تعویق بیندازید. جوی بهاره را نیز نسبت به گندم باید زودتر کاشت تا دانه‌ها قبل رسیدن ماه‌های گرم و خشک برسند. جو در برابر سرما حساس‌تر از گندم است؛ پس باید در زمان مناسب کاشته شود، تأخیر در کشت باعث لاغری دانه‌ها و عملکرد پایین می‌شود. جو گیاهی سازگار و مقاوم است که به رطوبت کمتری نیاز دارد. این گیاه کم‌توقع زمین را از علف‌های هرز پاک می‌کند و اصلاح‌کننده خاک است.

در حال حاضر بیشترین استفاده‌جو برای خوراک دام و تهیه فراورده‌های تخمیری است. رشد و نمو گیاه به خاک حاصلخیز در سطح مطلوب و رعایت اصول آبیاری جو نیاز دارد هر چند آب موردنیاز آن کمتر از سایر غلات است. برداشت جو معمولاً وقتی انجام می‌شود که رطوبت دانه بین ۳۰ تا ۴۰ درصد باشد. دانه‌ها در این میزان رطوبت، چاق‌تر و سنگین هستند. البته توجه داشته باشید برای انبارکردن جو باید آن را به طرق مصنوعی خشک کنید تا دانه‌های جو گرم نشوند و از فساد بعدی دانه جلوگیری به عمل آید.

بیشتر بخوانید: محصولات کشاورزی | ذرت و اصول آبیاری ذرت

اصول آبیاری جو

رشد و نمو همه نباتات به آب وابسته است. آبیاری صحیح و اصولی باعث رشد بهتر گیاه و در نهایت برداشت محصول باکیفیت می‌شود. جو نسبت به گیاه گندم دوره رشد کوتاه‌تری داشته و به آب کمتری نیز نیاز دارد. بااین‌حال مقدار آب لازم برای جوهای پاییزه بیشتر از جوهای بهاره است و از کاشت تا برداشت ۴ تا ۷ هزار مترمکعب در هکتار آب مصرف می‌شود. اصول آبیاری گندم بر اساس نوع گندم و شرایط آب‌وهوایی مزرعه متفاوت است. برای گیاه جو نیز در نقاط مختلف کشور تعداد دفعات و نوع آبیاری فرق دارد.

به‌طورکلی تعداد دفعات آبیاری در انواع روش آبیاری جو برای جو پاییزه بین 4 تا 5 مرتبه متغیر است و برای جو بهاره 3 بار آبیاری کافی خواهد بود. رعایت اصول آبیاری جو در برخی از مراحل رشد گیاه، حیاتی است. آبدهی صحیح، کودهی به موقع و رفع آفات باعث پرورش جو اصلاح شده و برداشت محصولی پربار می‌شود. اگرچه جوهای محلی و بومی نسبت به جوهای اصلاح شده به رسیدگی کمتری نیاز دارند؛ اما عملکرد آن‌ها پایین‌تر است.

تنش آبی گیاه جو

در ابتدای دوره رشد، این گیاه به آب نیاز شدیدی دارد. وجود رطوبت در اطراف ریشه یکی از عوامل مهم در برداشت محصول مرغوب است. در مراحل آخر رشد و نمو، کم‌آبی صدمه خیلی زیادی به گیاه وارد نمی‌کند. در واقع مراحل حساس به تنش رطوبتی مرحله بین گرده‌افشانی و رسیدن دانه‌ها است که بی‌آبی باعث می‌شود دانه‌ها وزن خود را از دست دهند. مراحل حساس دوره رشد و نمو گیاه در انواع روش آبیاری جو که در آن احتیاج بیشتری به آب است عبارت‌اند از:

• مرحله جوانه‌زدن
• مرحله به ساقه رفتن
• مرحله تولید سنبله
• مرحله تولید گل
• مرحله تولید دانه

در شرایط مساعد هنگامی که حاصلخیزی خاک در سطح مطلوب قرار دارد مقدار آب موردنیاز برای رشد جو کمتر از دیگر غلات مناطق معتدله است. بنا بر اصول آبیاری جو، آبیاری‌های زیاد به طور قابل‌ملاحظه‌ای اندازه‌ی دانه را افزایش می‌دهند و در هر آبیاری ازت آن کاهش می‌یابد. این فرایند کیفیت مالت، عصاره‌ای که در صنعت تخمیری به دست می‌آید را افزایش می‌دهد. کمبود آب بر رشد و نمو تأثیر منفی می‌گذارد. اثرات کمبود آب در مراحل رشد جو شامل تقلیل سرعت نمو، سریع‌تر متوقف‌شدن رشد و در نتیجه زودرس ساختن آن می‌شود. دانه جو در اثر کمبود آب چروکیده و بسیار سبک می‌شود.

بیشتر بخوانید: محصولات کشاورزی | سیب زمینی و اصول آبیاری سیب زمینی

انواع روش آبیاری جو

نحوه و اصول آبیاری جو در هر منطقه متفاوت است. در برخی مناطق تنها می‌توان جو بهاره کشت کرد و در برخی زمین‌ها جو پاییزه. هر نوع جو که کشت شود یا به روش سنتی آبیاری می‌شود یا از روش‌های مدرن برای آبدهی آن استفاده می‌شود. در روش‌های سنتی حجم آب مصرفی بسیار زیاد است و متأسفانه بیشتر این مقدار هدر می‌رود. ورود روش‌های تحت‌فشار و نوین به طرز چشمگیری نیاز به آب را کاهش داده‌اند و نگرانی‌های کمبود و هدررفت آب را از بین می‌برند. انواع روش آبیاری جو عبارت است از:

1. اصول آبیاری جو؛ آبیاری سنتی

روش‌های سنتی آبدهی جو شامل دو روش آبیاری جویچه‌ای و غرقابی می‌شود. اجرای هر دو روش ساده است و در برخی مناطق هزینه‌های کمتری دارد. این روش‌ها از گذشته توسط کشاورزان برای بهبود ساختار خاک و رسیدن مستقیم آب به ریشه گیاه انجام می‌شدند. روش‌های سنتی در میان انواع روش آبیاری جو به نظارت و مدیریت دقیق نیاز دارند چرا که اتلاف آب به دلیل تبخیر و تجمع سطحی زیاد است و احتمال دارد برای خاک مشکلاتی ایجاد شود.

• آبیاری جویچه‌ای: اصول آبیاری جو در این شیوه این‌گونه است که ابتدا آب به جویچه‌های بازیافت‌پذیر سرازیر شده و سپس از طریق کانال‌ها به زمین‌های کشاورزی می‌رسد. در انتها آب توسط زیر برگ‌ها و ریشه‌های جو جذب می‌شود.
• آبیاری غرقابی: قدیمی‌ترین روش آبیاری در کشور این نوع آبیاری است که همچنان در برخی نقاط مشاهده می‌شود. در آبیاری غرقابی مزرعه اساساً با آب غرق شده و خاک برای آبیاری جو خیس می‌شود.  

2. آبیاری تحت فشار

وجود بحران‌های کم‌آبی و نبود آب باعث ابداع شیوه‌های نوین آبیاری شده است. انواع روش آبیاری جو در این بخش شامل آبیاری قطره‌ای و سیستم آبیاری بارانی می‌شود. روش‌های تحت‌فشار دارای تجهیزات پیشرفته هستند؛ پس نصب و نگهداری این سیستم‌ها هزینه‌های بالایی دارد. علاوه بر این، جلوگیری از خرابی و انسداد لوله‌ها به مدیریت دقیق و توجه به جزئیات نیاز پیدا می‌کند.

بااین‌حال وجود مزایایی چون حفظ کیفیت خاک، صرفه‌جویی در مصرف آب، کاهش تبخیر و تجمع سطحی و کاهش خطر ابتلا به بیماری‌های گیاهی کشاورزان را به استفاده از این شیوه‌ها تشویق می‌کند. در اصول آبیاری جو توزیع یکنواخت از اهمیت بالایی برخوردار است. در شیوه‌های نوین نیز آب و مواد مغذی به‌صورت یکدست در سطح زمین پخش می‌شوند.

• آبیاری قطره‌ای: در این روش آبیاری آب از طریق لوله‌های کوچک در زمین توزیع شده و سپس از راه سوراخ‌های مخصوص به جو رسانده می‌شود. در واقع آب به‌صورت مستقیم و محدود به ریشه‌های گیاهان تزریق می‌شود.
• آبیاری بارانی: روش بارانی به این صورت است که آب از فاصله ۱ الی ۲ متری زمین بر روی گیاهان پاشیده می‌شود. بر اساس اصول آبیاری جو آب باید یکنواخت پاشیده شود و نیاز آبی همه محصولات را برطرف کند.

اصول آبیاری جو؛ بهترین روش آبیاری جو

همان‌طور که اشاره شد جو به روش‌های سنتی و تحت‌فشار قابل آبیاری است. هر کدام از روش‌ها مزایا و معایب مختص به خود را دارند. در سال‌های اخیر با وجود بحران‌های آبی شدید اهمیت صرفه‌جویی در مصرف آب بیشتر از قبل شده است. صنعت کشاورزی بخش اعظمی از آب را به خود اختصاص می‌دهد؛ بنابراین باید از روش‌های آبیاری جدید برای کاهش میزان مصرف آب استفاده کرد.

آبیاری قطره‌ای بهترین روش آبیاری جو است. این روش آبیاری تحت‌فشار در مناطقی که محدودیت منابع آبی دارند بهترین عملکرد را از خود نشان داده است. با این روش آبیاری، از اتلاف آب به علت تجمیع سطحی و تبخیر جلوگیری می‌شود و آب به‌صورت مستقیم به ریشه‌های گیاهان می‌رسد.

یکی از اصول آبیاری جو، آبدهی یکنواخت آن است که در روش قطره‌ای محقق می‌شود. در این شیوه آبیاری، آب و مواد مغذی به طور یکنواخت به گیاهان می‌رسند و در سطح خاک ترک ایجاد نمی‌شود. مواد مغذی به آب اضافه می‌شود و سپس در دسترس گیاه قرار می‌گیرد. کنترل رطوبت خاک در آبیاری قطره‌ای از انواع روش آبیاری جو امکان‌پذیر است. با آبدهی بهینه گیاه از بروز مشکلات ناشی از رطوبت زیاد یا کم در خاک جلوگیری می‌شود. تشکیل پوشش خاک و حفظ تراکم آن دیگر مزایای آبیاری قطره‌ای هستند. معایب روش آبیاری قطره‌ای هزینه‌های بالای نصب و نگهداری سیستم آبدهی و احتمال خرابی و انسداد لوله‌های آن است که با مدیریت دقیق قابل‌کنترل هستند.

جمع‌بندی

جو یکی از ریز غلات مهم در بین محصولات کشاورزی است که برای تأمین علوفه و مصرف خوراکی کشت می‌شود. این گیاه مقاومت نسبتاً بالایی در برابر گرما و خشکسالی دارد. دوره رشد جو یک‌ساله بوده و نسبت به گندم کوتاه‌تر است؛ بنابراین نیاز آبی آن نیز کمتر است. اصول آبیاری جو باتوجه‌به منطقه کشت و نوع آن متفاوت است. جو پاییزه به 4 الی 5 مرتبه آبیاری نیاز دارد و برای گندم بهاره 3 مرتبه کافی است. در برخی از مراحل وجود رطوبت و آبیاری ضروری است چرا که نبود آب باعث کاهش وزن و کیفیت دانه‌ها می‌شود.

آبیاری سنتی و تحت‌فشار از انواع روش آبیاری جو هستند که هر کدام شامل روش‌های مختلفی می‌شوند. آبیاری تحت‌فشار از روش‌های مدرن آبیاری بوده که میزان مصرف آب در آن‌ها نسبت به روش‌های سنتی بسیار کمتر است. بحران‌های کم‌آبی باعث روی‌آوردن کشاورزان به روش‌های آبیاری قطره‌ای و بارانی شده است. در این روش‌ها به طرز قابل‌توجهی در مصرف آب صرفه‌جویی می‌شود. به عبارتی می‌توان گفت بهترین روش آبیاری جو، آبیاری قطره‌ای است. در این شیوه آبدهی، آب مستقیم بر ریشه گیاه چکانده می‌شود و دیگر خبری از تبخیر، ترک‌خوردگی خاک و رطوبت زیاد آن نیست.

کشاورزان جهت مکانیزه‌کردن و استفاده از شیوه‌های نوین آبیاری می‌توانند از محصولات باکیفیت فروشگاه اطمینان صنعت سفارش دهند. این مجموعه باهدف حمایت و توسعه حوزه کشاورزی بهترین محصولات و خدمات را ارائه می‌دهد. جهت تهیه ابزارهای ضروری کشاورزی از طریق تماس با ما اقدام نمایید.

سؤالات متداول