اصول آبیاری بارانی + انواع سیستم های بارانی

با رعایت اصول آبیاری بارانی به طور دقیق، این سیستم آبیاری برای بسیاری از محصولات کشاورزی مناسب است و موجب آبیاری متوازن و متعادل محصولات خواهد شد. نحوه اجرای سیستم آبیاری بارانی تنوع بالایی دارد و شامل سیستم‌های متحرک، ثابت و نیمه متحرک است. کاربرد سیستم آبیاری بارانی برای آبیاری انواع محصولات کشاورزی نظیر غلات، حبوبات، سبزیجات، صیفی‌جات، گیاهان علوفه‌ای، مرکبات و… موجب صرفه‌جویی در مصرف آب و بازدهی بالا می‌شود. در ادامه این مطلب از وب‌سایت اطمینان صنعت همراه ما باشید تا به بررسی اصول آبیاری بارانی و نحوه اجرای سیستم آبیاری بارانی در مزارع بپردازیم.

اصول آبیاری بارانی

آبیاری بارانی روشی برای توزیع آب در باغ‌ها و مزارع کشاورزی است. در این سیستم آب با فشار زیاد در یک شبکه لوله‌کشی جریان داشته و توسط آبپاش‌هایی با فشار بالا به‌صورت قطرات ریز و درشت خارج می‌شود. به این علت که خارج شدن این قطرات مشابه بارش باران است به این سیستم آبیاری، آبیاری بارانی گفته می‌شود. با رعایت اصول آبیاری بارانی، آب به‌صورت بهینه وارد زمین می‌شود و بازدهی آبیاری به حداکثر مقدار خود می‌رسد. البته این سیستم آبیاری چندان در زمین‌های با شیب تند، مناسب نیست و بازدهی پایینی دارد.

همچنین این روش برای محصولات و درختانی که به شکل ردیفی کاشته می‌شوند، مناسب‌تر است. یکی از اصول آبیاری بارانی به‌عنوان یک سیستم آبیاری خطی این است که سرعت پاشش آب باید مساوی یا کمتر از نفوذپذیری خاک باشد؛ زیرا اگر شدت پاشش بیشتر از نفوذپذیری خاک باشد، موجب روان شدن آب روی سطح خاک شده و بازدهی را بسیار پایین می‌آورد. ایجاد روان‌آب می‌تواند موجب فرسایش خاک شده و املاح و مواد مناسب خاک را از بین ببرد.

آبیاری بارانی برای خاک رس که نفوذپذیری آن کم است، نیز مناسب نیست. این سیستم آبیاری برای خاک‌های شنی با نرخ جذب بالا مناسب‌تر است. همچنین جهت جلوگیری از مشکلاتی اعم از انسداد نازل آبپاش و خرابی شبکه به دلیل پوشیده شدن با رسوب، نیاز به یک منبع آب تمیز و عاری از رسوبات وجود خواهد داشت. نحوه اجرای سیستم آبیاری بارانی به‌ دو روش سنتی و کلاسیک یا مدرن و اتوماتیک است که در ادامه به طور کامل آن را بررسی می‌کنیم.

اجزای سیستم آبیاری بارانی

قبل از بررسی نحوه اجرای سیستم آبیاری بارانی آشنایی با اجزای سیستم آبیاری بارانی خالی‌ازلطف نیست. مهم‌ترین اجزای این سیستم در اصول آبیاری بارانی عبارت‌اند از:

• واحد پمپ: از یک پمپ گریز از مرکز تشکیل شده که آب را از منبع گرفته و با اعمال فشار کافی آن را به سیستم لوله تحویل می‌دهد. انتخاب پمپ مناسب به نوع و فاصله منبع آب از زمین کشاورزی بستگی دارد و شامل 4 نوع پمپ گریز از مرکز، پمپ توربینی، پمپ فشار قوی و پمپ شناور است.
• خطوط لوله اصلی و فرعی: این لوله‌ها آب را از پمپ گرفته و به لوله‌های جانبی در زمین انتقال می‌دهند. لوله‌های اصلی و فرعی هم می‌توانند بر روی سطح زمین و هم زیر سطح خاک قرار بگیرند. همچنین می‌توانند به شکل موقتی یا دائم اجرا شوند. جنس این لوله‌ها آزبست سیمان، آلیاژ آلومینیوم و پلاستیک است.
• خطوط لوله جانبی: وظیفه این لوله‌ها توزیع مناسب آب در بخش‌های مختلف است.
• لترال: لترال‌ها از اجزای دائمی و قابل حمل سیستم آبیاری بارانی هستند که آب را از خطوط اصلی یا فرعی به آبپاش‌ها می‌رسانند. جنس لترال‌ها از آلیاژ آلومینیوم یا پلاستیک است.
• آبپاش‌: آبپاش‌ها آب پمپاژ شده را بر روی سطح زمین کشاورزی می‌پاشند. انواع آبپاش در آبیاری بارانی شامل آبپاش ضربه‌ای، آبپاش دنده‌ای، آبپاش عکس‌العملی، آبپاش تفنگی یا گان، آبپاش ثابت، آبپاش مخفی‌شونده و… است.

اصول آبیاری بارانی + نحوه اجرای سیستم آبیاری بارانی

در ادامه مبحث اصول آبیاری بارانی بایستی به بررسی انواع روش‌های سیستم آبیاری بارانی به اختصار بپردازیم.

1. سیستم آبیاری بارانی کلاسیک ثابت با آبپاش متحرک

از جمله متداول‌ترین و مرسوم‌ترین انواع سیستم آبیاری بارانی، سیستم کلاسیک ثابت با آبپاش متحرک است. در این سیستم لوله‌های اصلی در زیر خاک مدفون می‌شوند؛ ولی لوله‌های جانبی هم می‌توانند به‌صورت زیر زمینی و هم روزمینی اجرا شوند. در این روش آبپاش‌ها با رایزر متحرک بر روی شیر خودکار نصب می‌شوند. هر چه طول رایزر بیشتر باشد، برای آبیاری محصولاتی با ارتفاع بلند مناسب‌تر است. یکی از اصول آبیاری بارانی کلاسیک ثابت این است که ابتدا لترال‌ها جاگذاری می‌شوند و سپس محل قرارگیری شیر خودکار و آبپاش‌ها معین می‌شود. این روش از محبوب‌ترین و مقرون‌به‌صرفه‌ترین روش‌های آبیاری بارانی است.

بیشتر بخوانید: خمیرکن خانگی و صنعتی

2. سیستم کلاسیک کاملا ثابت

یکی دیگر از انواع سیستم بارانی کلاسیک، سیستم کلاسیک کاملا ثابت است. در این سیستم بارانی همان‌طور که از نام آن پیدا است، همه اجزا شامل پمپ، لوله اصلی، لوله‌های فرعی، لوله‌های نیمه‌اصلی و… کاملا ثابت هستند. از اصول آبیاری بارانی کلاسیک کاملا ثابت این است که در طول سال این اجزا در همان مکان خود، ثابت باقی می‌مانند و فقط باید شیرهای ابتدایی هر قطعه را باز و بسته کرد. این روش برای گیاهان چندین ساله و باغات مناسب‌تر بوده و هزینه آن نسبت به سایر روش‌ها بالاتر است. گفتنی است که با کمک شیرهای برقی می‌توان این سیستم را اتوماتیک نمود.

3. اصول آبیاری بارانی؛ سیستم ویل موو یا آبفشان غلطان

از دیگر سیستم‌های آبیاری بارانی نیمه‌مکانیزه یا مدرن، می‌توان به سیستم ویل موو اشاره کرد. این سیستم شامل لترال و لوله‌های آلومینیومی است که در مرکز چرخ‌هایی بزرگ با قطر دو متر تعبیه شده است. در وسط محور آن موتوری بنزینی جهت جابه‌جایی نصب گردیده است. در حین فرایند آبیاری این سیستم حرکت ندارد و پس از پایان آبیاری هر بخش، به سمت جلو حرکت می‌کند. لازم به ذکر است که طول ویل موو می‌تواند به 400 تا 500 متر نیز برسد؛ اما برای گیاهانی که ارتفاع بلند دارند، همانند ذرت نامناسب است. اصول آبیاری ذرت به شرایط آب‌وهوایی منطقه، میزان تبخیر آب، میزان تعرق گیاه، نوع خاک، منابع آبی موجود و… بستگی دارد.

4. سیستم آبیاری عقربه‌ای یا سنترپیوت

سیستم آبیاری عقربه‌ای یا سنتر پیوت معروف‌ترین سیستم آبیاری تمام مکانیزه یا مدرن است که به نام آبفشان دوار نیز شناخته می‌شود. در این سیستم یک بال آبیاری بزرگ وجود دارد که آبپاش‌ها بر روی آن نصب شده‌اند. این بال بر روی برج‌هایی نصب شده که با چرخش پیرامون یک محور مرکزی همانند حرکت گردشی عقربه‌های ساعت، به شکل دایره‌ای زمین را آبیاری می‌کنند. بال آبیاری شامل چند دهانه یا اسپن است و هر برج دو چرخ بزرگ دارد. از اصول آبیاری بارانی عقربه‌ای می‌توان به این نکته اشاره کرد که از این سیستم در زمین‌هایی با مساحت 15 تا 70 هکتار می‌توان استفاده کرد و به عبارت بهتر برای این مساحت‌ها مقرون‌به‌صرفه است. بزرگ‌ترین عیب این سیستم نیز عدم آبیاری گوشه‌های زمین به طور مناسب است.

5. سیستم آبیاری متحرک خطی یا لینیر

از انواع سیستم آبیاری بارانی متحرک تمام مکانیزه یا مدرن می‌توان به سیستم لینیر یا خطی اشاره کرد. این سیستم را می‌توان مشابه سنترپیووت دانست. تفاوت این دو سیستم نوع در حرکت لوله لترال و آبپاش‌های روی آن است که به‌ شکل مستقیم و خطی است. باتوجه‌به اصول آبیاری بارانی زمین مناسب برای اجرای این سیستم، زمین‌های مربعی یا مستطیل‌شکل است.

6. سیستم آبیاری ارابه‌ای یا تفنگی

در این سیستم آبیاری مدرن، یک آبپاش تفنگی بزرگ بر روی یک ماشین متحرک که به اصطلاح ارابه نامیده می‌شود، قرار دارد. بال آبیاری در این سیستم یک لوله است که از یک سمت به ماشین متحرک و از سوی دیگر به یک قرقره بزرگ متصل است. در هنگام آبیاری به این روش تراکتور را در ابتدای زمین قرار داده و آبپاش را که متصل به یک لوله پلی‌اتیلن است، بر روی ارایه قرار می‌دهند.

برای ایجاد فشار مناسب آب نیز از یک موتور دیزلی یا الکتروموتور استفاده می‌شود. با روشن کردن موتور، آب با فشار وارد توربین شده و موجب چرخش آن می‌شود. با ورود آن از توربین به لوله پلی‌اتیلن، به کمک آب‌پاش‌ها در سطح زمین پخش خواهد شد.

کاربرد سیستم آبیاری بارانی

همان‌طور که در قسمت‌های قبل نیز به آن اشاره شد، رعایت دقیق اصول آبیاری بارانی موجب حداکثر بازدهی محصول خواهد شد. برخی از مزایای آبیاری بارانی نسبت به سایر روش‌های آبیاری عبارت‌اند از:

• صرفه‌جویی در مصرف آب
• افزایش بازدهی تولید
• توزیع یکنواخت آب، کود و سم در نقاط مختلف زمین
• جلوگیری از فرسایش خاک
• کمک به تهویه مناسب خاک
• قابلیت استفاده در زمین‌های با شیب زیاد
• مناسب برای زمین‌های با تراکم محصول بالا
• افزایش طراوت و تازگی محیط و به دنبال آن افزایش رشد گیاه
• امکان محاسبه دقیق میزان آب مصرفی
• کاهش نیاز به نیروی انسانی برای آبیاری
• امکان آبیاری در تمام ساعات شبانه‌روز
• افزایش سود در طولانی‌مدت
• و…

اما کاربرد سیستم آبیاری بارانی به‌عنوان یک سیستم آبیاری تحت فشار علاوه بر مزایای فوق می‌تواند معایبی نیز داشته باشد که برخی از مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

• هزینه سرمایه‌گذاری اولیه بالا
• هدررفت زیاد آب در صورت وزش باد
• اتلاف زیاد آب در مناطق گرم‌ و خشک به دلیل شدت تبخیر بالا
• افزایش امکان شسته شدن سموم و آفت‌کش‌ها از روی برگ
• امکان ایجاد رواناب در خاک‌های سفت
• امکان افزایش شیوع بیماری‌های قارچی در مزارع کشاورزی
• و…

نحوه نگهداری از اجزای سیستم آبیاری بارانی

یکی از اصول آبیاری بارانی نگهداری از اجزای سیستم آبیاری بارانی است که موجب کاهش هزینه‌ها و افزایش بازده محصول و طرح خواهد شد. برای نگهداری صحیح از آبپاش‌ها توجه به نکات زیر ضروری است:

• هر شش ماه یک بار آب‌پاش‌ها را سرویس نمایید تا احتمال خرابی را کاهش دهد.
• در صورت ایجاد گرفتگی در مسیر آبپاش هرگز از وسایل نوک تیز برای رفع مسدودی استفاده نکنید.
• در صورت عدم چرخش آبپاش‌ها، فشار شبکه را بررسی نمایید.
• در هنگام نصب، آب‌پاش‌ها را به‌خوبی با نوار تفلون آب‌بندی نمایید.
• از یخ زدن آب در آبپاش‌ها در فصول سرد سال جلوگیری نمایید.
• در هنگام وزش باد شدید، استفاده روش آبیاری بارانی توجیه چندانی ندارد و موجب پراکندگی قطرات آب در اطراف خواهد شد.
• برای ایجاد فشار آب موردنیاز از پمپ مناسب استفاده کنید.
• کاربرد فیلتراسیون مناسب منجر به عدم ایجاد رسوب در نازل خواهد شد که یکی از اصول آبیاری بارانی است.
• در هنگام استفاده از آبپاش‌های مخفی‌شونده حتما از قلاب‌های محافظ بهره ببرید.

جمع‌بندی

اصول آبیاری بارانی به‌ گونه‌ای است که موجب 30 تا 70 درصد صرفه‌جویی در مصرف آب می‌شود. نحوه اجرای سیستم آبیاری بارانی بسته به متحرک، ثابت یا نیمه‌متحرک بودن آن متفاوت است. کاربرد سیستم آبیاری بارانی همان‌طور که به آن اشاره شد، موجب افزایش راندمان تولید و رشد بهتر گیاهان و محصولات کشاورزی خواهد شد و از هدر رفتن آب به دلیل تبخیر زیاد و ایجاد رواناب جلوگیری خواهد کرد.

گروه اطمینان صنعت یکی از بهترین و به‌روزترین ارائه‌دهندگان انواع لوازم و ماشین‌آلات کشاورزی و صنعتی در سراسر کشور است که با ارائه محصولاتی باکیفیت و متنوع جایگاه ویژه‌ای را در بازار به خود اختصاص داده است. از جمله محصولات این مجموعه می‌توان به انواع توپی، بوشن، آچارها، تبدیل، فنر و… اشاره کرد. جهت کسب اطلاعات تکمیلی و نحوه خرید محصول به صفحه تماس با ما مراجعه نمایید.

سوالات متداول: