سیستم آبیاری خطی چیست؟ | انواع روش آبیاری خطی

امروزه به دلیل کاهش شدید منابع آبی و ضرورت صرفه‌جویی در مصرف آب سیستم‌های آبیاری مدرن مانند سیستم آبیاری خطی ابداع شده است که نقش مؤثری در بهینه‌سازی مصرف آب دارند. با استفاده از روش های پیاده سازی آبیاری خطی و انواع دیگر آبیاری مدرن زمین‌های کشاورزی، کیفیت و بازدهی محصولات کشاورزی نیز افزایش‌یافته است.

سیستم کنترل فشار، لوله‌های اصلی و فرعی بخشی از اجزای آبیاری خطی هستند که با عملکرد خود موجب صرفه‌جویی در مصرف آب در زمین‌های کشاورزی می‌شوند. در این مقاله از اطمینان صنعت سیستم آبیاری خطی و تمام اطلاعات لازم درباره آن را بررسی می‌کنیم.

انواع روش های آبیاری در کشاورزی

آب و زمین رابطه تنگاتنگی با یکدیگر دارند و از آغاز حیات بشر تاکنون زندگی ما به زمین کشاورزی و آب گره‌خورده است. با پیشرفت جوامع انسانی و ازدیاد جمعیت به‌ویژه در عصر کنونی با مشکل کمبود منابع آبی روبه‌رو شده‌ایم. به همین دلیل انسان هوشمند به فکر افتاد تا با روش‌های مختلف مصرف آب را بهینه‌سازی کند. انواع سیستم‌های آبیاری مانند سیستم آبیاری خطی، بارانی و… ابداع شد. در انواع روش آبیاری رطوبت خاک باید به‌اندازه‌ای باشد که گیاه دچار کمبود آب نشود.

از طرف دیگر رطوبت بیش از اندازه نیز برای محصولات کشاورزی زیان‌بار است؛ زیرا گیاه در اثر رطوبت بیش از اندازه آسیب‌دیده و بازدهی محصولات کشاورزی کاهش می‌یابد. علاوه بر آبیاری محصولات، کنترل دمای هوا، رطوبت و کاهش آفات و بیماری‌های گیاهی سایر اهداف آبیاری زمین کشاورزی هستند. انواع روش‌های آبیاری در دودسته کلی آبیاری سطحی و آبیاری تحت‌فشار قرار می‌گیرند که سیستم آبیاری خطی در گروه دوم قرار می‌گیرد. در ادامه این دودسته کلی را معرفی می‌کنیم.

1. آبیاری سطحی

قبل از سیستم آبیاری خطی، قدیمی‌ترین سیستم آبیاری که همان آبیاری روش سنتی است، آبیاری سطحی نام دارد که شامل سه روش عمده بوده و عبارت‌اند از:

• آبیاری کرتی
• آبیاری نواری
• آبیاری جویچه‌ای

همانند معایب و مزایای آبیاری بارانی، این روش آبیاری نیز مزایا و معایب خود را دارد که عبارت‌اند از:

مزایا:

• عدم نیاز به انرژی (برق)
• پایین‌بودن هزینه سرمایه‌گذاری اولیه
• سادگی و عدم نیاز به تجهیزات پیچیده

معایب:

• نامناسب برای خاک‌های سبک و شنی
• نیازمند دبی بالای آب
• نامناسب برای زمین‌های با شیب زیاد که باید زمین با هزینه زیادی شیب بندی شود.
• پایین‌بودن بازدهی آبیاری سطحی که موجب هدررفت آب می‌شود.
• نیازمند نیروی کار بیشتر در مقایسه با روش آبیاری تحت‌فشار

2. روش آبیاری تحت فشار

دومین روش آبیاری، سیستم آبیاری تحت‌فشار نام دارد که در دودسته کلی قرار می‌گیرد و عبارت‌اند از:

• آبیاری بارانی (سیستم آبیاری خطی)
• آبیاری قطره‌ای

در آبیاری بارانی آب به‌صورت قطره‌های شبیه باران از آب‌پاش‌ها خارج شده و روی گیاهان و زمین کشاورزی پاشیده می‌شود. در آبیاری قطره‌ای آب به‌صورت قطره‌ای یا چکه‌ای از قطره‌چکان‌ها خارج می‌شود. یک تفاوت دیگر بین سیستم آبیاری خطی (بارانی) و قطره‌ای این است که در آبیاری بارانی تمام سطح مزرعه آبیاری می‌شود؛ ولی در سیستم قطره‌ای فقط محدوده خاصی آبیاری می‌شود.

با استفاده از روش های پیاده سازی آبیاری خطی و قطره‌ای در مقایسه با روش سطحی به میزان زیادی در مصرف آب صرفه‌جویی می‌شود که میزان صرفه‌جویی آب در سیستم قطره‌ای بیشتر است. مهم‌ترین مزایای سیستم‌های آبیاری تحت‌فشار عبارت‌اند از:

• قابلیت اتوماسیون بالا
• نیاز کمتر به نیروی کار
• افزایش بازدهی آبیاری
• پخش یکنواخت آب در سطح زمین
• افزایش کیفیت و کمیت محصولات کشاورزی
• امکان پخش سم یا کود هم‌زمان با آبیاری

سیستم آبیاری خطی

در معرفی سیستم آبیاری بارانی گفتیم که یک روش مناسب برای آبیاری گیاهان با تراکم زیاد است. یکی از پیشرفته‌ترین روش‌های آبیاری بارانی سیستم آبیاری خطی یا Linear است که برای مزارع کشاورزی در اشکال مستطیل، بیضی، ابعاد هندسی نامنظم و مزارع کوچک استفاده می‌شود. با کمک روش های پیاده سازی آبیاری خطی مشکلات مربوط به رواناب و آبیاری‌نشدن گوشه‌های زمین حل می‌شود. در این نوع سیستم آبیاری، لوله‌های فرعی در امتداد طول زمین به‌صورت خطی و توسط ستون‌ها و برج‌های کوچک زمین را آبیاری می‌کنند.

این ستون‌ها و برج‌ها به‌صورت دو یا چهارچرخ به شکل رفت و برگشتی روی زمین حرکت می‌کنند. با کارگذاشتن اجزای آبیاری خطی و راه‌اندازی این سیستم آبیاری بالغ بر 95 درصد از سطح زیرکشت کاملاً آبیاری شده و افزایش رطوبت موجب حاصلخیزی خاک و افزایش کیفیت محصولات کشاورزی می‌شود.

با کمک سیستم آبیاری خطی می‌توان 100-30 هکتار از زمین کشاورزی را آبیاری کرد که آبگیری ازطریق لوله‌های زیرزمینی، شیر هیدرانت‌های کنار مزرعه یا کانال وسط زمین کشاورزی انجام می‌شود. برای افزایش کارایی این سیستم آبیاری باید پستی بلندی‌های زمین کشاورزی کاملاً صاف و یکنواخت شوند و حداکثر شیب مجاز در طول مسیر چرخ‌ها تقریباً 7 درصد است. همچنین انواع روش‌های آبگیری در سیستم آبیاری خطی عبارت‌اند از:

• آبگیری از کانال
• آبگیری از لوله
• آبگیری از شیرهای آبگیری به‌صورت خودکار

روش های پیاده سازی آبیاری خطی

تجهیزات و ماشین‌آلات سیستم آبیاری خطی در اطراف یک نقطه مرکزی در زمین عمل نمی‌کنند؛ بلکه به‌صورت رفت‌وبرگشت در حرکت هستند. این نوع سیستم آبیاری تحت‌فشار می‌تواند به طور مستقیم و در جهت جلو یا در جهت معکوس حرکت کند. با کمک روش های پیاده سازی آبیاری خطی می‌توان بخش زیادی از زمین (حدود 98-95 درصد) را آبیاری کرد.

سیستم آبیاری Linear برج‌ها یا ستون‌های کوچکی دارد که با کمک دو یا چهارچرخ حرکت می‌کنند. روش کار سیستم آبیاری خطی به این صورت است که در زمین‌هایی که در مجاورت هم قرار دارند یا در زمین‌های L مانند می‌توان از سیستم آبیاری خطی نوع چرخشی استفاده کرد. برای پیاده‌سازی آبیاری خطی چهار روش وجود دارد که عبارت‌اند از:

1. روش اول

در اولین روش از روش های پیاده سازی آبیاری خطی، ماشین از ابتدای زمین حرکت کرده و زمین به شیوه‌ای آبیاری می‌شود که یا رسیدن به انتهای زمین فوراً عقب‌گرد داشته و آبیاری را دوباره از انتها تا ابتدای زمین شروع می‌کند. از این روش برای زمانی استفاده می‌شود که رطوبت موجود در خاک از حرکت چرخ‌های ماشین آبیاری ممانعت نکند.

2. روش دوم

در روش دوم سیستم آبیاری خطی، آبیاری از ابتدای زمین کشاورزی شروع شده و حرکت ماشین کند است تا نیمه اول زمین در عمق بیشتری آبیاری شود. وقتی ماشین آبیاری به میانه زمین رسید، برای کاهش عمق آبیاری در نیمه دوم زمین سرعت ماشین زیاد شده و آبیاری سبک انجام می‌شود. بعد از رسیدن ماشین به انتهای زمین و شروع حرکت در جهت عکس، سرعت ماشین کم می‌شود تا آبیاری سنگین و با عمق زیاد انجام شود. با رسیدن ماشین به نیمه آبیاری سبک دوباره تکرار می‌شود.

3. روش سوم

در سومین روش از سیستم آبیاری خطی ماشین آبیاری از نقطه ابتدایی زمین آبیاری را شروع کرده و تا انتهای زمین کشاورزی حرکت می‌کند. بعد از گذشت چند ساعت که میزان رطوبت خاک کاهش یافت ماشین آبیاری بدون اینکه زمین را آبیاری کند با سرعت به ابتدای زمین هدایت می‌شود.

4. روش چهارم در سیستم آبیاری خطی

در چهارمین روش از روش های پیاده سازی آبیاری خطی ماشین آبیاری از ابتدای زمین تا نیمه زمین را آبیاری می‌کند. با رسیدن به نیمه زمین سیستم آبیاری خطی قطع شده و ماشین با سرعت روی زمین خشک حرکت می‌کند تا به انتهای زمین برسد. در اینجا یعنی انتهای زمین آبیاری را شروع کرده و با رسیدن به نیمه زمین آبیاری قطع می‌شود.

سیستم آبیاری خطی و سیستم سنتر پیوت؛ تفاوت

یک نوع دیگر از سیستم آبیاری وجود دارد که آن را با عنوان سیستم سنتر پیوت می‌شناسیم. از سیستم سنتر پیوت یا آبیاری عقربه‌ای تنها برای زمین‌های دایره‌ای‌شکل استفاده می‌شود؛ ولی سیستم آبیاری خطی برای زمین‌های کشاورزی در اشکال مختلف کاربرد دارد.

یکی از معایب سیستم عقربه‌ای این است که به دلیل آبیاری دایره‌ای کناره‌های زمین آبیاری نمی‌شود؛ ولی در روش های پیاده سازی آبیاری خطی تمام بخش‌های زمین آبیاری می‌شوند. تفاوت‌های دیگر این دو روش آبیاری عبارت‌اند از:

• بالابودن هزینه نصب سیستم خطی در مقایسه با سیستم سنتر پیوت
• دشوار بودن بهره‌برداری از سیستم خطی در مقایسه با سیستم سنتر پیوت
• حرکت سیستم آبیاری خطی در تمام بخش‌های زمین و آبیاری کامل؛ ولی سنتر پیوت تنها حول یک محور مرکزی می‌چرخد.
• یکسان بودن شدت پخش آب در سیستم خطی در تمام طول لوله‌های فرعی؛ ولی در سیستم سنتر پیوت شدت پخش در انتها بیشتر است.

اجزای آبیاری خطی

بین اجزای آبیاری خطی و سیستم آبیاری سنتر پیوت شباهت‌های زیادی وجود دارد؛ ولی در سیستم سنتر پیوت آب به‌آسانی به یک نقطه مرکزی منتقل شده و بعد توسط پمپ آب به لوله لترال (لوله فرعی) می‌رسد. اجزای سیستم آبیاری خطی عبارت‌اند از:

• سیستم کنترل فشار (پمپ)
• لوله‌های اصلی
• لوله‌های فرعی (لترال)
• آب‌پاش‌ها
• تجهیزات و قطعات کنترل آب‌پاش‌ها
• سیستم کوددهی

با کمک اجزای آبیاری خطی آب ازطریق پمپ متحرک و به کمک لوله‌خرطومی از کانال آب قرار گرفته در انتهای زمین آب را دریافت کرده و وارد لوله‌های اصلی می‌شود. بعد از آن آب وارد لوله‌های فرعی می‌شود. در سیستم آبیاری خطی ماشین برای دسترسی به آب در تمام طول مزرعه از روش های پیاده سازی آبیاری خطی به این صورت استفاده می‌کند:

• احداث کانال در کناره یا وسط زمین تا با حرکت دستگاه آب از داخل کانال برداشت شده و آب موردنیاز لوله‌های فرعی تأمین شود.
• احداث یک خط لوله اصلی در کناره‌ها یا مرکز زمین و قراردادن شیرهای برداشت آب روی آن تا با حرکت خطی به‌طرف جلو در ایستگاه‌های مختلف توقف نموده و یک شلنگ انعطاف‌پذیر متصل به آن از یک شیر آب باز شده و به شیر جلویی وصل می‌شود.
• استفاده از شیرهای برداشت آب همراه با جفت‌کننده‌های خودکار که در تجهیزات و ماشین‌های پیشرفته از آن‌ها استفاده می‌شود.

جمع‌بندی

با افزایش جمعیت زمین و نیاز بیشتر به آب و محصولات کشاورزی با مشکل کمبود آب در جهان مواجه هستیم. به همین دلیل مهندسان و پژوهشگران تلاش می‌کنند تا از طریق ابداع تجهیزات آبیاری مدرن مصرف آب کشاورزی را بهینه‌سازی کنند. ساخت انواع سیستم‌های آبیاری تحت‌فشار مانند سیستم آبیاری خطی و قطره‌ای دو نمونه از تلاش‌های مهندسان و فعالان حوزه کشاورزی است.

با استفاده از روش های پیاده سازی آبیاری خطی بیش از 95 درصد از زمین کشاورزی به‌صورت استاندارد آبیاری شده و همچنین کیفیت محصولات و بازدهی آب مصرفی افزایش می‌یابد.  سیستم کنترل فشار (پمپ)، لوله‌های اصلی، لوله‌های فرعی (لترال) و آب‌پاش‌ها برخی از اجزای آبیاری خطی هستند که نقش مهمی در صرفه‌جویی مصرف آب کشاورزی دارند.

گروه صنعتی اطمینان صنعت در زمینه عرضه انواع مختلف ابزارآلات کشاورزی و صنعتی مانند بوشن، قلاب و… فعالیت می‌کند و هدف آن ارائه محصولاتی با بهترین کیفیت و قیمت مناسب است. جلب رضایت خریداران، تضمین کیفیت کالا و احترام به حقوق مشتریان در رأس اهداف گروه اطمینان صنعت قرار دارد. برای دریافت مشاوره و خرید می‌توانید به صفحه تماس با ما مراجعه کنید.

سؤالات متداول