آبیاری تحت فشار چیست؟

به‌طورکلی به هر روش آبياری كه در آن آب با فشاری بيش از يك اتمسفر (فشار نسبی) در سطح اراضی به‌وسیله لوله توزيع شود آبیاری تحت فشار گفته می‌شود. در یک نوع تقسیم‌بندی ساده انواع آبیاری Pressure به دو نوع آبياری ثقلی و آبياری تحت فشار تقسيم می‌شود. خود آبياری تحت فشار نيز به دو نوع آبياری بارانی و آبياری قطره‌ای قابل‌تفکیک است. برای آشنایی بیشتر با مزایای Pressure irrigation تا انتهای این مقاله از اطمینان صنعت همراه ما باشید.

تعریف آبیاری تحت فشار

همان‌طور که بیان شد از روش‌های شناخته شده آبیاری می‌توان به دو نوع آبیاری تحت فشار و آبیاری ثقلی اشاره کرد. آبیاری تحت فشار به سیستمی گفته می‌شود که در آن آب با فشاری بیشتر از 1 اتمسفر در داخل اتصالات تعبیه و در زمین جابه‌جا شده و به گیاهان منتقل می‌گردد.

در مقابل آبیاری ثقلی روشی معمول و قدیمی است که در آن انتقال آب به سطح زمین، باتوجه‌به فشار ثقلی آب و اختلاف ارتفاع بین زمین و منبع آب صورت می‌گیرد. لازم به ذکر است که باتوجه‌به گسترش تکنولوژی و ورود سیستم‌های مختلف و مدرن به مقوله آبیاری، آبیاری تحت فشار توانسته است تأثیر بسیاری در کاهش هزینه‌ها، آبرسانی به مناطق مختلف و بهره‌وری بیشتر محصولات کشاورزی داشته باشد.

در انواع آبیاری Pressure پمپ آب، آب را در داخل اتصالات مربوط به سیستم آبیاری به جریان می‌اندازد و باتوجه‌به نوع سیستم آبیاری (بارانی، قطره‌ای و…) آب در سطح زمین گسترش پیدا می‌کند. مهم‌ترین مسئله در استفاده از این روش نیاز به نیروی برق (استفاده از موتوربرق) برای راه‌اندازی سیستم است که در برخی از مناطق ممکن است استفاده از این روش را با محدودیت‌هایی روبرو نماید.

بیشتر بخوانید: مزایای آبیاری بارانی

فواید اصلی آبیاری تحت فشار

آبیاری تحت فشار باتوجه‌به خصوصیات گسترده آن در کنترل میزان آب مصرفی و امکان آبدهی به زمین‌هایی با شیب‌های نامتقارن و… می‌تواند به کشاورزان در افزایش راندمان تولید مواد کشاورزی مختلف کمک بسیاری نماید. در ادامه به بررسی برخی از فواید استفاده از این سیستم پرداخته شده است:

• کاهش هزینه‌های ناشی از نیروی کار برای آبرسانی در زمین‌های کشاورزی
• امکان آبرسانی یکنواخت به‌تمامی نقاط زمین
• امکان آبرسانی به مناطقی با شیب نامناسب که در روش‌های ثقلی امکان‌پذیر نیست.
• امکان کنترل میزان آب‌رسانی
• کاهش آب مصرفی
• امکان کوددهی کاملاً کنترل شده با استفاده از سیستم آبیاری تحت فشار
• کاهش تعداد اپراتورهای آبیاری و کاهش هزینه‌های ناشی از نیروی کار برای آب‌رسانی در زمین‌های کشاورزی.
• افزایش سرعت آبیاری.
• افزایش راندمان آبیاری
• امكان آبياری در اراضی شیب‌دار
• متناسب با انواع زمین‌های کشاورزی
• صرفه‌جویی در مصرف آب
• افزایش تولید محصول
• کاهش فرسایش خاک
• کاهش هزینه‌های ناشی از نیروی کار برای آبرسانی در زمین‌های کشاورزی

البته در کنار این مزایا باید توجه داشت که این روش معایبی نیز دارد که باید موردتوجه قرار بگیرد. این روش به منبع برق نیاز داشته و هزینه‌های اولیه آن برای خرید تجهیزات و لوله فشاری می‌تواند بالا باشد و نیازمند سرویس‌های دوره‌ای نیز خواهد بود. از جمله معایب انواع آبیاری Pressure می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• نیاز به نیروی ثانویه برای راه‌اندازی موتور و پمپ آب
• نیاز به هزینهٔ اولیه بالا به‌منظور خرید تجهیزات مدنظر
• سرویس‌های دوره‌ای و نیاز به بازدید منظم از اتصالات
• در مناطق كه بادخیز است تلفات آب زياد است.
• احتمال گرفتگی لوله‌ها، انواع آبپاش در آبیاری بارانی و قطره‌چکان‌ها وجود دارد.
• هزینه اولیه نسبتاً بالایی دارد.
• نیاز به نیروی ثانویه برای راه‌اندازی موتور و پمپ آب دارد.

باتوجه‌به گسترش تکنولوژی و ورود سیستم‌های مختلف و مدرن به حوزه کشاورزی به‌خصوص آبیاری، آبیاری تحت فشار توانسته است تأثیر بسیاری در کاهش هزینه‌های آبرسانی به مناطق و بهره‌وری بیشتر محصولات داشته باشد.

انواع آبیاری Pressure

از شناخته‌شده‌ترین روش‌های آبیاری تحت فشار می‌توان به آبیاری بارانی و آبیاری قطره‌ای اشاره نمود. این روش‌های آبیاری خود دارای زیرشاخه‌های مختلفی همچون آبیاری زیرسطحی، آبیاری عقربه‌ای و … نیز هستند که در ادامه به آن‌ها اشاره شد است.

1. آبیاری تحت فشار؛ آبياري بارانی

همان‌طور که بیان شد یکی از انواع آبیاری Pressure آبياری بارانی است. در واقع این نوع آبیاری روشی است كه آب با فشاری بيش از یک اتمسفر در درون لوله‌هایی جريان پيدا كرده و روی گياه به‌صورت باران توسط نازل‌هایی كه به آب‌پاش معروف هستند پاشيده می‌شود. به‌عبارت‌دیگر می‌توان گفت که آبياری بارانی يكی از روش‌های نوين آبياري تحت فشار در جهان محسوب می‌شود كه استفاده از آن در 40 سال اخير بيشتر متداول شده است. به‌طورکلی می‌توان گفت كه این نوع آبیاری از وقتی كه لوله‌های سبک با اتصالات سريع و آسان به بازار عرضه شد، توسعه پیدا کرده است.

لازم به ذکر است که در اين روش آب با سرعتی مساوی و يا كمتر از نفوذپذیری خاک، به‌صورت باران بر سطح زمين پخش می‌شود تا خاك فرصت نفوذ پيدا نماید. همچنین درصورتی‌که شدت بارش بيش از سرعت نفوذ باشد در سطح مزرعه رواناب ايجاد شده و راندمان آبياری كم خواهد شد. لازم است بدانید که آبياری با لوله رایزر در آبیاری بارانی را در اغلب شرايط همچون مناطق شیب‌دار، خاک‌های سبک، سنگين و شرايطی كه آبياری به طريق ثقلی امکان‌پذیر نيست، می‌توان اجرا نمود. از جمله مزایای این نوع آبیاری تحت فشار می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:

• حذف عمليات تسطيح و كاهش هزینه‌های آماده‌سازی اراضی
• تهويه راحت خاک
• مبارزه با یخ‌بندان، آفات و انگل‌ها
• کاهش هزينه نيروی كارگری در مقايسه با روش‌های آبياری سطحی
• راندمان آبياری در مقايسه با روش‌های سنتی بيشتر است.

همچنین از جمله معايب آبياری بارانی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• در صورت وجود باد يكنواختی توزيع كاهش پیدا می‌کند.
• كمبود توان فنی در مناطق دورافتاده وجود دارد.
• شدت تبخير در مناطق گرم و خشك زياد بوده؛ لذا تلفات در اين مناطق زياد است.
• در مناطقی كه باد شديد است تلفات آب زياد است.

2. آبياری قطره ای

یکی دیگر از انواع آبیاری Pressure آبياری قطره‌ای است. نحوه آبیاری در این نوع آبیاری تحت فشار به این صورت است که آب بر سطح خاك يا زير خاک به‌صورت قطرات مجزا يا پيوسته و يا به‌صورت اسپری ريز با فشار كم به‌وسیله قطره‌چکان‌هایی كه در طول خط انتقال قرار دارند پخش می‌شود.

از جمله مزایای این نوع آبیاری تحت فشار این است که به دليل اینکه اعمال عمق آبياری كم و قابل‌تنظیم است يكی از روش‌های مفيد آبياری محسوب می‌شود. به‌عبارت‌دیگر مهم‌ترین مزيت اين روش صرفه‌جویی در ميزان آب و هزینه‌ها است. سيستم آبياری قطره‌ای در مقايسه با ساير روش‌های آبياری و خصوصاً آبياری سطحی به آب كمتری نياز دارد. علاوه بر این‌ها تلفات آب در اين روش نسبتاً پايين و كم است.

يكی از معايب مهم آبیاری قطره‌ای این است که علاوه بر هزينه زياد، گرفتگی قطره‌چکان‌ها نیز رخ می‌دهد. در واقع به دليل فرم توزيع رطوبت (پیاز رطوبتی) خاص اين روش، نمک‌ها در سطح خاک تجمع يافته و امكان خطر برای گياهان وجود خواهد داشت. از جمله انواع روش‌های آبیاری قطره‌ای می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• آبیاری تحت فشار قطره‌ای دريپ
• آبياری زيرزمينی با لوله‌های تراوا
• آبياري بابلر
• سيستم آبیاری تحت فشار آب‌فشانی

روش ﻣﻨﺎﺳﺐ آﺑﻴﺎری تحت فشار

به‌طورکلی می‌توان گفت که انتخاب روش مناسب برای انواع آبیاری Pressure یکی از مهم‌ترین فاکتورها در مطالعه و طراحی شبکه‌های آبیاری است. در واقع برای انتخاب یک روش مناسب در سیستم آبیاری بارانی پارامترهای مختلفی مؤثر هستند که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره  کرد:

• شرایط و وﺿﻌﻴﺖ اقلیمی
• شرایط پستی‌وبلندی زﻣﻴن و تأمین انرژی
• ﻣﺸﺨﺼﺎت آب‌وخاک
• ﻧﻮع ﻣﺤﺼﻮلات کشاورزی
• زمینه‌های ﻓﺮهنگی و وضعیت نیروی انسانی
• وﺿﻌﻴﺖ بهره‌برداری و ﻧﮕﻬﺪاری سیستم آبیاری
• هزینه‌ها و ﻣﻼﺣﻈﺎت اﻗﺘﺼﺎدی

توجه داشته باشید که هر یک از این پارامترها و عوامل می‌توانند تأثیرات و محدودیت‌های ویژه‌ای در اجرای آﺑﻴﺎری تحت فشار ایجاد نمایند. این محدودیت‌ها می‌توانند به یکی از حالت‌های زیر باشند.

• محدودیت‌ها به نحوی ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﻓﻘﻂ اﺳﺘﻔﺎده از سیستم آﺑﻴﺎری تحت‌فشار ﭘﺎﺳﺨﮕﻮ باشد و روش‌های دیگر صرفه اقتصادی و عملی نداشته باشد.
• محدودیت‌ها به‌گونه‌ای باشد که امکان استفاده از روش‌های مختلف آبیاری میسر باشد. در شرایط فنی یکسان هرکدام از روش‌های ثقلی یا تحت‌فشار که به‌صرفه‌تر است، انتخاب شود.
• محدودیت‌هایی که به‌صورت مستقیم با امر آبیاری ارتباط نداشته و فقط استفاده از ﺳﻴﺴﺘﻢ آﺑﻴﺎری تحت‌فشار را ﺑﺮای ﻣﻨﻈﻮرﻫﺎی ﺧﺎص ﺿﺮوری میﺳﺎزد. (مانند اﺳﺘﻔﺎده از آﺑﻴﺎری ﺑﺎرانی ﺑﺮای ﻛﻨﺘﺮل یخبندان).

تجهیزات آبیاری تحت فشار

لازم است بدانید که در انواع آبیاری Pressure تجهیزات مختلفی مورداستفاده قرار می‌گیرد که باتوجه‌به تنوع بالای روش‌های اجرایی، نمی‌توان به‌صورت دقیق به معرفی آن‌ها در این قسمت پرداخت. به‌صورت خلاصه استفاده از این تجهیزات در سیستم‌های آبیاری تحت فشار مرسوم است:

• بهترین لوله آبیاری تحت فشار
• نوار آبیاری
• آبپاش، قطره‌چکان، بابلر
• سیستم فیلترینگ
• شیر برقی و اتصالات
• سیستم‌های کنترلی

جمع‌بندی

باتوجه‌به مطالب بیان شده می‌توان گفت که آبیاری تحت فشار برخلاف سیستم آبیاری ثقلی دارای مزیت‌ها و فواید متعددی است که می‌تواند در کاهش هزینه‌ها، کاهش مصرف آب، افزایش راندمان و محصولات و … مؤثر باشد. توجه داشته باشید که برای اجرای انواع آبیاری Pressure لازم است که به فاکتورها و پارامترهای مختلفی همچون وضعیت توپوگرافی اراضی، شرایط تأمین انرژی، ویژگی‌ها و خصوصیات خاک، میزان کمیت و کیفیت آب آبیاری، وﺿﻌﻴﺖ بهره‌برداری و ﻧﮕﻬﺪاری و… توجه شود تا بهترین نتیجه را به همراه داشته باشد.

همان‌طور که بیان شد علاوه بر کاهش هزینه‌ها امکان کنترل میزان آب‌رسانی، کاهش آب مصرفی و امکان کوددهی کاملاً کنترل شده با استفاده از سیستم آبیاری تحت فشار از دیگر مزایای Pressure irrigation هستند. شما نیز جهت بهره‌مندی از این مزایا می‌توانید به تهیه هریک از قطعات لازم برای این نوع آبیاری از فروشگاه‌های معتبر اقدام نمایید. یکی از این فروشگاه‌های معتبر فروشگاه اینترنتی اطمینان صنعت است.

فروشگاه اینترنتی اطمینان صنعت، جایی که کیفیت، تنوع و خدمات ویژه برای کشاورزان و صنعتگران ارائه می‌شود. هدف این فروشگاه پشتیبانی از کشاورزان عزیزی است که در طولانی‌مدت برای توسعه‌ی کشاورزی پرسابقه تلاش می‌کنند. جهت کسب اطلاعات بیشتر در خصوص قیمت‌ها می‌توانید از طریق تماس با ما با کارشناسان ما در این مجموعه در ارتباط باشید.

سؤالات متداول